İlginizi Çekebilir
  1. Ana Sayfa
  2. Bilim
  3. Hafıza İle İlgili Çoğu Kişinin Bilmediği 8 İlginç Şey

Hafıza İle İlgili Çoğu Kişinin Bilmediği 8 İlginç Şey

İnsan beyni oldukça enteresan bir şekilde çalışıyor. Hafızamızın birtakım özellikleri ise öğrenildiğinde insanı oldukça şaşırtıyor.
İnsan beyni onu anlayabileceğimiz kadar kolay olsaydı, biz onu anlayamayacak kadar kadar aptal olurduk.” –Jostein GAARDER

Hafıza olmadan, kültür olmaz. Hafıza olmadan, uygarlık olmaz, toplum olmaz, istikbal olmaz.” -Elie Wiesel

Bilim insanları yıllardır beynin çalışmasını inceliyorlar. Esasında beyin üstüne çalışmalar yüzyıllar öncesine dayanıyor. Aradan geride bıraktığımız sürede  “kafamızdaki lüzumsuz organ” olmadığı anlaşılan (gerçekten de Ortaçağ’da bu tür bir inanış vardı). sonra da hakettiği sayısal değeri görmeye başlayan beynimiz ve hafızamız ile ilgili pek çok enteresan gerçek de ortaya çıkarıldı.

1- Sahte İlk Hatıralar

hafıza-bilinmeyenler-bir-portal 1
Çok özel vakalar dışında, insan hafızası bilincin oluşumu ile başlıyor. Bu amaçla de insanların hatırladıkları ilk hatıraları 2 yaşına dayanıyor. Yapılan incelemelere göre, en eski hatıralarının 9-12 aylık oldukları devreye ait bulunduğunu ifade eden insanlar, düzmece anılara sahipler. Bu durumun sebepleri ise biraz karışık. Nostalji hissi,kişisel gelişim süreci gibi etmenler bu etkinin teşekkülünde mühim. Bu arada incelemede insanlar ilk anılarının kurgusal bulunduğu gerçeğinden ise gerektiğince rahatsız olmuşlar. Birisi “İlk doğum günümü hatırlıyorum” dediğinde büyük ihtimalle kurgusal bir anıyı anlatacaktır.

2- Tüm İnterneti Hafızaya Yüklemek Mümkün

hafıza-bilinmeyenler-bir-portal 2
En azından kuramsal olarak. İnsan beyniyle benzerliklere sahip olan fare beyninden yola çıkılarak oluşturulan araştırmalarda, insan beyninin 1 petabyte kadar veriyi saklayabildiği ve tek nöronun bir bulguyu 26 değişik şekilde kaydedebildiği meydana çıktı. 1 Petabyte, aşağı yukarıya internetteki tüm içeriğe denk veri demek. Sınavlarda ilk yerli Roman sorulduğunda hatırlayamamamız ise kaderin bir cilvesi. (İlk yerli Roman olarak Şemsettin Sami’nin Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat’ı kabul edilir.) Hafızamızdaki kadar bulguyu işleyebilen bir bilgisayarımız olsaydı, ona elektrik yetiştirebilmek amacıyla bir de nükleer santrale gereksinim duyardık.

3- Epigenetik Gizem

hafıza-bilinmeyenler-bir-portal 3
Epigenetik bölümünde oluşturulan çalışmalarda, babanın anılarının çocuklara geçtiği varsayılıyor. Babanın yediği şeyler ya da maruz kaldığı bölgesel etmenler, çocuklara nesiller boyu aktarılıyor. Bu babadan gelen “yaşam hafızası”, insanlarda ve hayvanlarda oluşturulan pek çok deneyde de ispatlandı.

2018 senesinde, bir yuvarlak solucan spreminden alınan örnekte, epigenetik bilginin taşındığı histon paketler bulundu. Bu keşif tek başına tüm sistemi açıklamasa da en azından bu yolda atılmış mühim bir adım.

4- Bir Şeyi Hatırlamanız mı Lazım? Çizin.

hafıza-bilinmeyenler-bir-portal 4
Bir şeyi hatırlamanın en kolay yolu olarak, değişik öğrenme ve hafıza tekniklerini tetikleyen çizme tekniği öneriliyor. Kanadalı araştırmacıların yaptığı deneyler de bu gerçeği ortaya koydu. Derslerde ya da sunumlarda sıkılıp karalama yapıyorsanız, anlatılanlara dair karalamalar yapmanız yararlı olabilir.

5- Matematik Travması Diye Bir Şey Var

hafıza-bilinmeyenler-bir-portal 5
Matematik sorularını çözmekte pek çok şahıs zorlanıyor. Bunun sebebi, insanların matematikten korkması ve hatalı eğitim biçimi olarak gösteriliyor. Korku insan hafızasını kilitliyor. Bu korkuyu geride bırakmak, matematik performansını arttırıyor. Bunun amacıyla de matematikte süratli prosedür gerçekleştirme yerine konseptleri kavramak tavsiye ediliyor.

Esasında bu korkuyu ortadan kaldırınca insanların daha kolay prosedür yaptığını gösteren örnekler var. Sosyal medyada sık sık muz+muz+muz=30, muz+elma+armut=20, elma+armut+armut=14 ise elma+elma+elma=? biçiminde sorular görülüyor ve herkes bu sorulara yanıt veriyor. Bunu denklem durumuna getirince ise insanlar “Abi ben o kadar anlamam matematikten” diyerek yanıt vermekten kaçınıyor. Matematik korkulacak bir şey değil.

6- Anti-Hafıza

hafıza-bilinmeyenler-bir-portal 6
Hafızamızdaki tüm verileri çok net bir şekilde hatırlayabiliyor olsak, yemek amacıyla pirinci suya koyup koymadığımız ya da arabayı nereye park ettiğimiz gibi yeni verileri hatırlayamazdık. 2016 senesinde oluşturulan bir araştırma, anti hafızanın varlığını meydana koydu. Hafızamız temel olarak iki nöron tipinin dengede çalışmasıyla verileri kaydediyor. Bunlardan ilki bilgi geldiği zaman aşırı heyecanlanan nöronlar, öteki de onları sakinleştiren nöronlar. Yapılan deneylerde, bu anti hafıza nöronları, heyecanlı nöronların tam aksi desenlere sahip akımlar yaratıyor. Böylece bulguyu bastırıyorlar (silmiyorlar, hafızaya saklıyorlar). Bir de heyecanlı nöronların çoğunluğu süper hafızaya yol açmıyor, şizofreni ve epilepsi ve otizm gibi problemler ile ilişkilendiriliyor.

7- Prostetik Hafıza

hafıza-bilinmeyenler-bir-portal 7
Sağlıklı ve canlı bir insan beynine elektrotlar takılması konusu ile ilgili çok ciddi etik yasaklar var. 2018 senesinde bilim insanları, epilepsi krizlerinden kurtulmak amacıyla beynine elektrotlar takılmasını kabul etmiş olan 15 hasta ile çalışma fırsatı yakaladılar. Cerrahi araya girmek ile yerleştirilen bu elektrotlar gerçekte tedavi sürecinin bir parçası olsalar da gönüllü olan hastalar, bilim insanlarının çalışmalar yapmalarına izin verdiler.

Gelecekte kullanılacak olan implantların geliştirilmesini hedefleyen çalışmalarda, beyin etkinliklerini kaydeden araştırmacılar, çıkarttıkları şahsa özel beyin haritalarını kullanarak kısa süreli hatırlamayı %35 oranında güçlendirmeyi başardılar. Böylece prostetik hafıza konusu ile ilgili mühim bir adım atılmış oldu.

8- Alzheimer’ın Çözümü Yakın

hafıza-bilinmeyenler-bir-portal 8
Alzheimer hastalığının bir tedavisi yok ve şu anda 50 milyondan çok insanın hayatını mahvediyor. 2015 senesinde Alzheimer hastalığının tedavisi amacıyla mühim bir adım atıldı.

Alzheimer hastalığında plak benzeri, patojenlerden kaynaklı bir yapı beyin hücreleri arasındaki etkileşimin yolunu kesiyor. Bu amaçla de beyin işlevleri ve hafıza gittikçe daha da çok zayıflıyor.

Farelerde yapılan deneyde, aynı problemden muzdarip olan bu ufak canlıların tedavisi %75 oranında başarılı oldu. Bu da hastalığın nasıl ele alınması gerektiği ve nasıl tedavi edilebileceği konusu ile ilgili bir yaklaşım ortaya koyuyor. Farelerin %75’înde hafıza ve beyin işlevlerinın tamamiyle geri gelmesini gerçekleştiren bu tedavi, beyin dokusuna da zarar vermiyor. Odaklı terapetik ultrason adı verdiği bu teknikte beyine gönderilen ses dalgaları, beyinkan bariyerini nazikçe genişletiyor. Genişleyen bariyerde tespit edilen atık temizleme hücreleri, patojenleri ortadan kaldırıyor.

Yorum Yap

Yazar Hakkında

Okan Çalışkan

Bir kişinin fikirlerini çalmaya "alıntı", birçok kişinin fikirlerini çalmaya "araştırma" denir.

Yorum Yap

Yorumunuz minimum 20 karakter olmalıdır.
Ziyaretçi olarak yorum yapıyorsun, dilersen

Yorumlar (1)

  1. 10 ay önce

    şuan bir aydınlanma geldi, ışık vuruyor gözüme 🙂